Woordvoerder stapt uit ProRail-bubbel 1Het is de tweede keer dat ik mijn baan opzeg. Eerst als journalist van De Telegraaf. Nu als woordvoerder van ProRail. En het is gewoonweg raar om te doen. Eerst werk je vol vuur samen met collega’s. En dan haak je af. Zou ik volgende week om deze tijd ook nog bij elke sms een adrenalinestootje krijgen? Me afvragen welk spoorincident er is gebeurd? Tijd voor een terugblik.

 

Prikklok

Ik kan me er eigenlijk nog niet zo veel bij voorstellen. Op 22 september mijn laatste werkdag, 1 oktober officieel uit dienst. Onlangs sprak ik oud-collega Huub Veeneman, die ook voor zichzelf begon na zijn woordvoerderschap bij ProRail. Hij vertelde me nog lange tijd rond 9 uur ’s morgens de neiging te hebben gevoeld om in te bellen. Het moment van aanvang namelijk van de dagelijkse conferencecall met de andere woordvoerders en collega’s communicatie in het land. Die prikklok zit er flink ingebakken, zo verwacht ik ook. Adem in, adem uit, zal ik straks om 9.01 uur zeggen.

Gevleugeld

De voorzitter, meestal de manager Merk & Reputatie, doet dan eerst een vragenrondje om de onderwerpen te inventariseren. In mijn geval klonk dan vaak ‘Zwolle’ of ‘Arnhem’. Soms riep ik nog wel eens ‘overwegen’. En langere tijd terug klonk een half jaar lang vrijwel elke dag ‘Hanzelijn’. ‘Arnhem-Winterswijk’ is trouwens ook zo’n gevleugeld begrip. Met vervolgens een soms hoorbare zucht ergens uit een ander deel van het land. Als je aan de beurt bent, beschrijf je kort wat er in de media is gekomen of gaat komen. Of je er tevreden over bent of niet. Meestal wel overigens, geloof het of niet.

Plausibel

Als woordvoerder kun je er namelijk ook trots op zijn als je een relevante reactie hebt kunnen geven in een verder negatief verhaal. Als je later terughoort dat je uitleg over de vertraging bij station Assen best wel plausibel was. En ja, negatieve verhalen ook genoeg. Tijdens dat ochtendoverleg (voor de insiders in het kort: ohoh), vindt er dan op deelonderwerpen nog wel eens een pittige discussie plaats. Vaak langs de lijnen die je ook buiten ProRail hoort. Zo hou je elkaar scherp. In weerwil overigens van het ellendige fenomeen conferencecall waarbij je elkaar niet ziet en door elkaar heen praten tot een kakofonie leidt.

 

stap uit ProRail-bubbel 2

 

 

 

 

 

 

Geïnformeerd

Toch is het wel goed. Niet alleen voor die scherpte, maar ook om op de hoogte te zijn van alles was er speelt. Als je namelijk voor RTV Oost of NOS staat om uitleg te geven over een storing of spoorproject, kan toch ineens de vraag komen voor een reactie op een artikel in het FD of NRC bijvoorbeeld. Een verhaal wat je nou net niet zelf had begeleid. Overigens is dat vrijwel nooit voorgekomen. Journalisten zijn over het algemeen niet zo geïnformeerd. RTV-journalisten komen voor een bepaald verhaal en gaan zich niet verdiepen in een ander onderwerp.

De bubbel

Dat we er toch altijd bedacht op zijn, heeft ook te maken met de ProRail-bubbel waar je in belandt als woordvoerder. De organisatie met impact op een miljoen reizigers per dag en een miljoen omwonenden langs het spoor, staat elke dag wel ergens in een krant, op een website of wordt genoemd in een item. De knipselkrant zou onleesbaar lang zijn als we elke vermelding erin zouden opnemen. In komkommertijd (vakanties) veel projectnieuws en ander grut. Buiten de vakantie veel politiek nieuws en ander grut. Never a dull moment.

stap uit ProRail-bubbel 3

 

 

 

 

 

 

Sms

Als woordvoerders maken we onderdeel uit van de communicatie rond projecten, issues, dossiers en incidenten. De crisiscommunicatie. We draaien piketdienst en worden gebeld en ge-sms’t bij incidenten. Het maakt je, zeker in het begin, een beetje schrikachtig. Je raakt erin getraind op elk moment een ontsporing te verwachten. Als dus de sms klinkt, krijg je een soort adrenalinestootje. Het zal niet de eerste keer zijn dat je binnen vijftien minuten live ergens op de radio het incident moet duiden en ook alvast de schuldvraag beantwoorden, als je dan toch bezig bent.

Ademen

Doordat we zelf de hele dag spoor, dwarsliggers, bovenleiding en storingen ademen, is het soms net alsof de rest van de wereld vast ook enorm geïnteresseerd is in alles wat er op het spoor gebeurt. En dat is dus niet zo. Nee, echt niet. Er is een informatiebehoefte, een doelgroep. Ja, en die is groot. En ja, ook als wijzelf een journalist bellen, dan is de kans groot dat het verhaal de krant gaat halen. Meestal volgen er ook Kamervragen. Het bevestigt je allemaal in je gevoel dat het reuze belangrijk is.

Verfrissend

Maar voor mij en mijn collega’s is het toch elke keer weer schokkend en verfrissend tegelijk als je thuis komt en je vrouw vraagt: nog wat te doen gehad? Nadat je 25 interviews hebt gegeven over een kapotte goederentrein in Utrecht. Heb je het niet gezien dan? Heb je het niet gehoord? Nee. Ik was nogal druk met de kinderen en naar mijn werk gaan. Oh ja… Is ook zo. Er is meer dan het spoor.

Relatief

Toch kun je het je eigenlijk niet veroorloven je eigen werk te veel te relativeren. Een storing of hinder in de spooromgeving te marginaliseren. Je zult er maar wonen. Je zult maar net naar die belangrijke afspraak moeten. Als je wel relativisme ademt op de verkeerde momenten en met de verkeerde toon, dan wordt dat merkbaar en voelbaar. Voor lezers, luisteraars en journalisten. Het kan dan oprecht pijnlijk worden. Zeker bij incidenten. Dan wordt het tijd om te verkassen, om voorbij station ProRail te rijden. Een zijspoor te kiezen. Je doet het werk met betrokkenheid of je doet het niet.

Verwondering

Is dat dan mijn conclusie? Dat ik het relatief begon te vinden? Nou, ik begon dat wel te krijgen. En dan verlies je scherpte. Ik ben ervan overtuigd dat je zelf met oprechte verwondering moet blijven rondlopen in de organisatie waar je over communiceert. Anders verlies je de drang om het nieuws nog te ruiken. Om de vertaling te blijven maken naar de wens van de buitenwereld. Door vooraf de vraag te voelen opborrelen die beantwoord moet worden voor de buitenwereld. Zodat je ook je collega’s intern scherp houdt.

Woordvoerder stapt uit

Kortom, tijd dus om uit de ProRail-bubbel te stappen en in de Wordcontext-bubbel te klimmen. Mijn opvolger is nog niet bekend. Maar die kan ik alvast meegeven: je gaat je niet vervelen en geef je er gewoon aan over. Het is de manier om er ook van te genieten.